Mục Lục
Lời Giới Thiệu
Chương 1 Giới thiệu về NPL
Chương 2 10 ý tưởng thú vị
Chương 3 Bạn là người như thế nào?
Chương 4 Ý nghĩa của các giác quan
Chương 5 Những mỏ neo trong cuộc sống
Chương 6 Các quan điểm khác nhau
Chương 7 Sự hòa hợp
Chương 8 Kỹ năng lắng nghe
Chương 9 Bây giờ, hãy chú ý nào…
Chương 10 Không chỉ là bạn nên nói gì, mà còn là bạn nên nói
như thế nào…
Chương 11 Ngôn ngữ không lời
Chương 12 Các “bộ lọc” nhận thức
Chương 13 Những lựa chọn, phần 1: Hãy nhìn sự việc theo
một cách khác….
Chương 14 Những lựa chọn, phần 2: Tôi tin rằng…
Chương 15 Tôi muốn điều gì?
Chương 16 Từ suy nghĩ đến hành động

Lời Giới Thiệu
Ngày nọ, một đàn ếch đi ngang qua một khu rừng và hai con
ếch bị rơi xuống một cái hố. Thấy cái hố quá sâu, những con
ếch còn lại bèn nói với hai con ếch tội nghiệp kia rông chúng
sẽ phái chết.
Mặc kệ những lời bình luận, hai con ếch cố hết sức nháy ra
khỏi cái hố. Đám ếch ở bên trên nhao nhao báo chúng đừng
hành động vô ích, hãy chấp nhận cái chết không thể tránh
khỏi.
Thế là một con ếch nghe theo lời của đàn, nó gục xuống chết
vì kiệt sức và tuyệt vọng. Trong khi đó con ếch còn lại vân dồn
hết sức lực cuối cùng tiếp tục nháy lên. Cá đám ếch càng âm ĩ
la lên báo nó hãy nôm yên mà chờ chết thì nó lại càng nháy
mạnh hơn nữa. Thật kỳ diệu, cuối cùng nó cũng thoát ra khỏi
cái hố sâu.
Thấy vậy, đàn ếch xúm xít lại hỏi: “Cậu không nghe chúng tôi
nói gì à?”.
Chúng cứ lao nhao hỏi mãi trước sự ngạc nhiên, lúng túng của
con ếch nọ.
Cuối cùng sự thật cũng được một con ếch già hé lộ, rông con
ếch vừa thoát khỏi cái hố kia bị điếc và nó cứ nghĩ là những
con ếch khác đang hò reo cổ vũ cho mình. Chính ý nghĩ đó đã
tiếp thêm sức mạnh diệu kỳ giúp con ếch đáng thương níu giữ
được sợi dây sự sống mong manh trong khoánh khác cận kề
cái chết.
Quả thật, chẳng ai muốn mình giống như con ếch “xấu số”
chấp nhận buông xuôi trước nghịch cảnh kia, lại càng không
muốn đề cho sự may mắn tình cờ quyết định thay số phận
cuộc đời mình. Chúng ta luôn muốn được tự lèo lái con thuyền
đời bằng cách giữ vững “bánh lái - thái độ tích cực”, căng
rộng “cánh buồm
- tâm trí” đón những “cơn gió - suy nghĩ” mới đề đẩy thuyền
hướng đến “vùng đất hứa - mục đích” đã đề ra. Tuy nhiên,

đằng sau thái độ, hành vi của mỗi chúng ta là cả một “bản đồ
thế giới” (map of the world) - chứa đựng những thói quen,
niềm tin, giá trị, ký ức,… - định hình nên suy nghĩ, hành động,
cách ta nhìn nhận về bản thân, về mọi người và về thế giới
xung quanh.
John Grinder và Richard Bandler, hai giáo sư thuộc trường Đại
học Santa Cruz (Mỹ), đã sáng lập ra liệu pháp NLP (Neuro
Linguistic Programming - Lập trình Ngôn ngữ Tư duy) giúp
thay đổi tận gốc hành vi, tức là thay đổi kiều suy nghĩ dẫn đến
hành vi của mỗi người. Vì đặc điềm nổi bật này mà NLP phát
huy tác dụng rất hiệu quả trong việc thay đổi một con người.
Không giống như các phương pháp truyền thống khác, chỉ đơn
thuần bảo ta cần phải làm gì, NLP hướng dẫn ta cách làm đề
đạt được mục tiêu đề ra, đề trở thành mẫu người mà mình
mong muốn.
NLP cũng chính là bí quyết làm nên danh tiếng của Anthony
Robbins (một trong những diễn giả hàng đầu thế giới hiện
nay), “Nữ hoàng Truyền hình” Oprah Winfrey, cựu Tổng
thống Mỹ Bill Clinton và nhiều nhân vật tên tuổi khác.
Hiện nay, NLP được ứng dụng rất rộng rãi trong nhiều lĩnh
vực như: quản lý, huấn luyện, bán hàng, tâm lý học, thề thao, y
tế, thương thuyết, diễn thuyết, nuôi dạy con cái và nhiều lĩnh
vực khác.

Với mong muốn được đóng góp cho thành công của bạn, First
News hân hạnh giới thiệu quyền sách Khám phá ngôn ngữ tư
duy của tác giả Philip Miller. Khác với nhiều sách vở, bài viết
về NLP vốn sử dụng quá nhiều thuật ngữ chuyên môn - thử
nghĩ đến tên gọi Lập trình Ngôn ngữ Tư duy mà xem! - quyền
sách bạn đang cầm trên tay là tâm huyết, là sự nỗ lực bền bỉ
của tác giả nhằm chia sẻ với mọi người lợi ích thiết thực của
NLP trong công việc, trong cách đối nhân xử thế, khám phá
bản thân và trải nghiệm cuộc sống. Đây là quyền sách hay, sử
dụng ngôn ngữ đơn giản với nhiều hình minh họa sinh động,
vui nhộn về NLP. Hy vọng bạn sẽ gặt hái thêm nhiều thành
công và trải nghiệm sống tốt đẹp từ những công cụ hữu ích,
thiết thực với “bộ công cụ NLP”!
- First News

Chương 1 Giới thiệu về NPL
Một cái tên ngắn gọn làm sao!
NLP là từ viết tắt của Neuro Linguistic Programming, nghĩa là
Lập trình Ngôn ngữ Thân kinh, hay cụm từ quen thuộc hơn là
Lập trình Ngôn ngữ Tu duy. Tuy nhiên, sẽ hơi dài nếu đọc tất cả
những từ này nên chúng ta thường chỉ gọi tắt là NLP. NLP bao
gồm 3 yếu tố cấu thành ảnh hưởng quan trọng nhất đến việc
hình thành trải nghiệm của con người, đó là:

Vậy, NLP là gì?

NLP là một tập hợp gồm nhiều ý tưởng và công cụ hữu ích cho
cuộc sống của bạn. Nó có thề giúp bạn hiều rõ và đương đầu với
những điều xảy ra trong cuộc sống hiện đại ngày nay một cách
hiệu quả hơn.

Tôi thường gọi NLP là “bộ công cụ cuộc sống” - life toolbox.
Thế thì có gì trong bộ công cụ ấy? Chiếc thùng này có hai ngăn:
ngăn thứ nhất chứa những công cụ giúp bạn hiểu đuợc chính
mình, còn ngăn thứ hai đựng những công cụ giúp bạn hiểu đuợc
nguời khác. Mục đích của việc sử dụng những công cụ này là
nhằm củng cố khả năng giao tiếp, tương tác hiệu quả hơn; tạo
nguồn động lực mạnh mẽ, tốt đẹp cho bản thân và cho người
khác; đồng thời giúp hình thành lối suy nghĩ tích cực hơn.
Bốn “trụ cột” trong NLP
1. Sự hòa hợp - hay còn gọi là cùng “tần số” với người khác
Đây là yếu tố nền tảng của NLP, đặc biệt khi bạn đang có mối
quan hệ với ai đó. Nếu không tạo được sự hòa hợp với mọi
người, bạn sẽ không thề giao tiếp với họ một cách hiệu quả. Sự
hòa hợp giống như chiếc chìa khóa đề mở cánh cửa vào nhà
người khác. (Chương 7 sẽ phân tích rõ hơn về điều này)

Hòa hợp ở đây cũng có nghĩa là phải hòa hợp với chính mình một ý niệm đầy thách thức trong việc duy trì cảm giác thoải
mái, dễ chịu với bản thân, với bản chất con người bạn và với
hình mẫu người mà bạn muốn trở thành.
2. Ý nghĩa của các giác quan
Tất cả những thông tin mà chúng ta sử dụng đề giải thích và
hiều rõ về thế giới xung quanh đều được cung cấp bởi năm giác
quan: thị giác (nhìn thấy), thính giác (nghe thấy), xúc giác (sờ
chạm và những cảm nhận bên trong), khứu giác (ngửi thấy) và
vị giác (nhận biết các mùi vị). Vậy, chúng ta nhận thức về sự
xuất hiện của năm luồng thông tin - từ năm giác quan - này như
thế nào? (Chương 4 sẽ đề cập chi tiết hơn về vấn đề này)

3. Bạn mong muốn điều gì? (Tư duy hướng đến kết quả outcome thinking)
“Hãy bát đầu bòng những suy nghĩ về kết quá cuối cùng.”
- Steven Covey
Đây quả thực là một cách nhìn nhận sự việc theo hướng tích
cực, nghĩa là đừng nghĩ về những điều bạn không muốn mà chỉ
tập trung vào những điều bạn mong muốn. (Sẽ được trình bày rõ
ở chương 15)

4. Tính linh hoạt (trong hành vi của bạn)
Thay đổi tư duy là việc làm tốt! Một trong những định nghĩa của
từ “điên rồ” là luôn làm cùng một việc nhưng lại trông chờ sẽ
đạt được kết quá khác biệt. Nếu điều gì đó không mang lại kết
quả, hãy chuyền sang làm việc khác. Vì vậy, mục đích cơ bản
của cuốn sách này là giúp bạn thay đổi những lề thói suy nghĩ,
hành động sáo mòn của mình đề có thề đạt được những điều như
ý muốn.

Thái độ quyết định tất cả!

Trước đây, tôi từng điều hành một công ty riêng. Khi tuyền dụng
nhân viên mới, chúng tôi thường tập trung vào thái độ của các
ứng cử viên đối với công việc hơn là khả năng chuyên môn hay
kinh nghiệm. Thật tuyệt khi được làm việc với những người có
thái độ tốt. Vì sao lại như vậy? Bởi vì họ là những con người
luôn muốn học hỏi và chủ động nâng cao năng lực bản thân. Dù
trong công việc quản lý, giáo dục hay huấn luyện, việc bồi
dưỡng, nâng cao khả năng cho những đối tượng có thái độ tích
cực như thế sẽ dễ dàng hơn rất nhiều và thật đáng bõ công.
Sau đây là năm thái độ cần có đề nghiên cứu về NLP:

LƯU Ý! - Tiêu chuẩn 3R

Reg Conolly, chuyên gia đào tạo NLP của Pegasus NLP, thường
sử dụng hình ảnh gợi nhớ đơn giản này - “3R”. 3R là chữ viết
tắt của từ Respect (Tôn trọng), Reassurance (Trấn an) và
Recognition (Công nhận). Nhưng tại sao những điều này lại cần
thiết ở đây? Bởi vì trong NLP có một số ý tưởng có sức ảnh
hưởng mạnh, chúng có thề được sử dụng theo những cách thức
bị xem là trái với nguyên tắc đối nhân xử thế thông thường. Do
đó, hãy kiềm tra xem liệu bạn đang hành động chỉ vì lợi ích cá
nhân hay đang cân nhắc đến lợi ích của mọi người. Việc hiều rõ
và tạo ảnh hưởng tích cực cho bản thân, cho người khác là việc
nên làm, tuy nhiên không được tìm cách thao túng, lôi kéo mọi
người. Vì vậy, nội dung chính của 3R là:
■ Tôn trọng người khác.
■ Trấn an mọi người (nếu cần), bởi có thề họ không mang thái
độ tích cực đối với sự thay đổi giống như bạn.
■ Công nhận thực tế rằng mỗi người là một cá thề duy nhất.

Chương 2 10 ý tưởng thú vị
Phần mở đầu
NLP bao gồm những ý tưởng thật thú vị, đáng đề tìm hiều và
suy ngẫm. Những ý tưởng này không phải là chân lý, cũng
không có bằng chứng cho thấy rằng chúng hoàn toàn đúng
đắn. Chúng chỉ đơn thuần là những ý tưởng - những phương
cách tiếp cận cuộc sống. Vì vậy, bạn hãy cân nhắc những ý
tưởng này, đồng thời suy ngẫm về mức độ ảnh hưởng của
chúng đến bạn và cuộc sống của bạn, cũng như cuộc sống của
nhiều người khác.
Đối với một vài ý tưởng trong số đó, phản ứng đầu tiên của
bạn có thề là “Điều này dường như không đúng”, nhưng tôi
muốn bạn hãy tạm gác ý nghĩ đó qua một bên và hành động
như thề chúng thật sự thú vị đối với bạn. Hãy tỏ ra hiếu kỳ và
tìm hiều về chúng. Biết đâu bạn sẽ khám phá ra một cách nhìn
khác về thế giới và hiều hơn về bản thân…

Có rất nhiều ý tưởng kiều này, song tôi chỉ chọn ra mười ý
tưởng mà tôi cho là thật sự hữu ích. Tôi chia chúng thành hai
nhóm: nhóm thứ nhất gồm những ý tuởng liên quan đến cá

nhân bạn và nhóm thứ hai gồm những ý tuởng liên quan đến
mối quan hệ với nguời khác.
Với tôi, đây là trọng tâm cốt lõi của NLP - am hiều về bản
thân và hiều biết mối quan hệ giữa bản thân với người khác.
Vậy, ý tưởng thứ nhất là gì?

Ý tưởng 1
Không có thất bại, chỉ có phản hồi
Tôi cho rằng ý tưởng này thật tuyệt!

Có thề nói chúng ta đang sống trong một thời đại được xem là
rất tiêu cực. Báo chí, truyền hình và các phương tiện truyền
thông dường như chỉ xoáy vào những tin xấu. “Họ” phớt lờ
những tấm gương thành công, tập trung vào sự thất bại, đổ vỡ
và thích đổ lỗi, trách cứ lẫn nhau. Điều này được thề hiện rõ
trong các bộ phim truyền hình nhiều tập với nội dung xoay

quanh những sự việc cũng như những mối quan hệ không mấy
tốt đẹp.

Ý tưởng “Không có thất bại, chỉ có phán hồi” nhấn mạnh việc
học hỏi từ những sai lầm, thiếu sót. Nếu không trải qua thử
thách, làm sao con người có thề học hỏi và trưởng thành? Các
vận động viên thề thao hàng đầu là những tấm gương tiêu biều
cho tinh thần sân sàng chấp nhận và học hỏi từ sai lầm (thất
bại) của mình. Chẳng hạn như trong bộ môn bóng đá, một tiền
đạo “cứng cựa” luôn biết rằng chỉ năm trong số mười lần sút
bóng thì bóng mới vào lưới đối phương; hoặc thủ môn và hàng
phòng ngự có chơi xuất sắc đến đâu thì bóng vẫn có cơ hội
“chọc thủng” lưới nhà một hay hai lần. Bạn nghĩ họ đã thất bại
từ 80 đến 90%? Thưa rằng không, họ luôn học hỏi từ mỗi lần
sút bóng và hiều rằng đề ghi được một bàn thắng, họ phải có
mười lần sút phạt, thậm chí tám hoặc chín lần trong số đó là
những cú sút hỏng!
Trong Bảo tàng Chân dung Quốc gia tại Luân Đôn, có một bức
chân dung của nhà biên kịch Samuel Beckett(*) với lời trích
dẫn sau:
(*) Samuel Barklay Beckett (1906 – 1989) là nhà văn, nhà viết
kịch người Ireland dã doạt giải Nobel Văn học năm 1969.
“Thát bại, lại thât bại, thât bại để tốt hơn.”
- Samuel Beckett
Ở lĩnh vực kinh doanh, các doanh nhân và các nhà quản lý
hàng đầu đều biết không phải lúc nào họ cũng đưa ra được
những quyết định đúng đắn. Quả thực, chỉ cần đúng 50% trong
số các quyết định ấy đã có thề được xem là con số đáng hài

lòng. Tuy nhiên, họ vẫn luôn nỗ lực học hỏi từ sai lầm của
mình đề tránh lặp lại về sau, và chấp nhận thất bại như là một
phần không thề lường trước trong quá trình ra quyết định.
Vậy, chúng ta có thề áp dụng ý tưởng này vào thực tiễn cuộc
sống hàng ngày như thế nào? Trong một xã hội luôn né tránh
rủi ro như hiện nay, nỗi lo sợ thất bại khiến con người ngần
ngại trước những điều mới mẻ. Họ cứ khư khư bám vào những
điều mình đã biết với niềm tin rằng làm vậy sẽ an toàn và yên
tâm hơn. Tuy nhiên, đó là cách nghĩ hết sức hạn hẹp vì nếu có
gặp rắc rối, khả năng học hỏi từ những rắc rối - một quy trình
ứng phó tích cực - sẽ giúp bạn khám phá những “vùng đất
mới” và đem lại nhiều kết quả tốt đẹp cho cuộc sống của bạn.
Do đó, hãy định nghĩa lại từ “thất bại” (tiêu cực), xem đó là cơ
hội đề “học hỏi” (tích cực).
Ý tưởng 2
Nếu cách đó không đem lại kết quả cho bạn, hãy thử cach
khác!
Hẳn là bạn vẫn còn nhớ một trong những định nghĩa của từ
“điên rồ” là luôn làm cùng một việc nhung lại trông chờ sẽ đạt
đuợc kết quá khác biệt. Điều này cũng từng xảy ra với tôi, ví
dụ như tôi thường cảm thấy thất vọng với các thiết bị công
nghệ hiện đại (máy tính, điện thoại di động, đầu DVD, v.v.),
hoặc khi chơi một môn thề thao nào đó, chẳng hạn như chơi
gôn. Giả sù nếu gặp phải sự cố máy tính, tôi sẽ dừng lại, uống
một ly nước, hít thở chút không khí trong lành rồi mới quay
trở lại với vấn đề đó. Dĩ nhiên là kiến thức về máy tính của tôi
không được cải thiện một cách thần kỳ ngay tức khắc, nhưng
có nhiều khả năng là giải pháp sẽ sớm xuất hiện nhờ tinh thần
tôi đã trở nên bình thản hơn, không còn bị mắc kẹt trong vòng
xoáy rắc rối.

Nếu bạn quan sát một đứa trẻ hoặc một thiếu niên học cách sử
dụng điện thoại di động đời mới, chúng sẽ mày mò tìm hiều,
thử nghiệm theo cách thức hoàn toàn khác so với tôi (một
người đã ngoài 60). Chúng không ngừng khám phá các chức
năng khác nhau cho đến khi làm chủ công nghệ. Nếu cứ bám
giữ lấy ý nghĩ “Cách này phái cho kết quá”, tôi sẽ lặp đi lặp lại
cùng một cách làm cho tới khi đạt được kết quả mới thôi - dĩ
nhiên là loại trừ trường hợp cách đó không bao giờ đem lại kết
quả. Tuy nhiên, làm như thế sẽ không hiệu quả vì nó không
mang lại kết quả như mong muốn, ngoài ra còn khiến ta cảm
thấy thất vọng về bản thân.
Cảm giác “húc đầu vào tường” do cố tìm cách giải quyết vấn
đề bằng phương pháp không phù hợp có thề là sự gợi nhắc
mạnh mẽ rằng giờ là lúc nên bước lùi lại đề quan sát - dừng lại
và suy nghĩ - và thử áp dụng phương pháp thay thế khác. Hãy
kết hợp ý tưởng 1 và ý tưởng 2 với nhau, tiếp tục thử nghiệm
những giải pháp khác và bạn sẽ thu thập được nhiều kinh
nghiệm hơn!
Ý tưởng 3
Chúng ta đã có đủ những nguồn lực cần thiết

Đối với tôi, đây là một ý tưởng đầy thách thức!

Và bạn có nhận thấy đôi khi mình bị mắc kẹt trong “mớ bòng
bong” suy nghĩ đại loại như:
■ Tôi không biết phải làm gì
■ Tôi không có đủ công cụ hoặc thiết bị phù hợp
■ Tôi không có những nguyên liệu cần thiết
■…
Có thề bạn có những cách thức ứng phó - hoặc lời biện hộ! tương tự như vậy cho việc liệu mình có nên thực hiện một dự
án DIY (Do It Yourself - Tự mình làm lây), vẽ một bức tranh,
tìm cách giải quyết một vấn đề trong kinh doanh hay sắp xếp
lại các khoản chi tiêu cá nhân (Sẽ được trình bày chi tiết ở
chương 16).

… nhưng sẽ như thế nào nếu:
■ Bạn mua một cuốn sách về cách cân đối nguồn tài chính?
Hoặc trao đổi với một người nào đó biết cách quản lý tài
chính?
■ Bạn dành thời gian đề đọc đi đọc lại dự án DIY này, nghiên
cứu thêm các hướng dẫn tự lắp ráp, hoặc nhờ
ai đó giỏi về các kỹ năng có liên quan đề hướng dẫn cho bạn?
■ Bạn tìm kiếm thông tin và lời khuyên trên Internet?
■ Bạn tham gia vào cộng đồng mạng toàn cầu? Đúng là bạn
không quen biết ai đó am hiều vấn đề này, nhưng cộng đồng
mạng sẽ giúp bạn tìm kiếm và kết nối với người có khả năng.

■ Bạn vận dụng trí tưởng tượng, chẳng hạn hãy tự hỏi “Trong
truờng hợp này, Shakespeare, Einstein hay Gandhi sẽ giái
quyết vấn đề này nhu thế nào?”, như thề họ có khả năng cho
bạn một lời khuyên nào đó.
Ý tưởng 4
Nếu một người có thể làm được thì người khác cũng có thể…

Lại tiếp tục một ý tưởng đầy thách thức khác!
Nếu tôi ao ước mình chơi gôn giỏi như Tiger Woods, vẽ đẹp
như Michelangelo hoặc hát hay như ca sĩ Bryn Terfel, cách
nghĩ này sẽ giới hạn niềm tin của tôi! Nhưng nếu tôi cho rằng
đôi khi mình có thề thực hiện
một cú đi bóng tuyệt đẹp, vẽ đúng một đường nét nào đó hoặc
thật sự chinh phục được một nốt cao, ý nghĩ đó sẽ giúp tôi
từng bước vượt qua những hạn chế của bản thân.
Hiện nay có rất nhiều chương trình truyền hình hướng dẫn mọi
người làm những việc mà họ không bao giờ dám mơ tưởng
mình có thề thực hiện, chẳng hạn như ca hát, nhảy múa hoặc
leo núi - và kết quả thường là mọi người đều làm được.
Hầu hết mọi người đều nghĩ rằng mình không biết vẽ. Thế là
các khóa học vẽ được mở ra. Chỉ cần thực hiện theo sáu bài
tập đơn giản (dựa theo cuốn New Drawing on the Right Side
of Brain Workbook của Betty Edwards) và sau 90 phút, tất cả
đều thấy quả thực là mình có thề vẽ. Phản ứng của mọi người
khi nhận ra điều này đúng là không thề nào diễn tả được!
Ý tưởng 5

Chúng ta có thể đưa ra những lựa chọn tốt nhất vào từng thời
điểm …

Tại khoa Quản lý thuộc trường Đại học Cranfield, Andrew
Mawson (hiện là Lord Mawson) được mời chia sẻ những kinh
nghiệm của bản thân về việc tạo ra những thay đổi trong cộng
đồng nơi ông đang sống ở khu East End, Luân Đôn. Khi đề
cập đến các công chức, ông nói “Họ không phái là những
nguời bât tài, chỉ đơn gián là họ không đua ra những quyết
định tốt nhát…”. Điều này xảy ra với tất cả chúng ta. Chúng ta
nghĩ rằng mình đang hành động theo cách tốt nhất, chỉ là mọi
việc không diễn ra theo hướng đó mà thôi!
Vì thế, khi bạn cảm thấy thất vọng về những gì ai đó đã làm,
hãy dừng lại, hít thở sâu (uống một cốc nước nếu muốn) và
nhớ rằng lúc ấy họ nghĩ mình đã đưa ra quyết định tốt nhất.
Suy cho cùng, không ai muốn phạm lỗi cả. Hãy hy vọng rằng
họ đang làm theo ý tưởng 1 - “Không có thát bại, chỉ có phán
hồi” - và học hỏi từ những điều đã xảy ra.
Ý tưởng 6
Tâm trí và cơ thể là những bộ phận thuộc cùng một hệ thống

Bạn có phải là người hay quan sát?
Bạn có thấy mọi người thú vị không?
Chúng ta sẽ tìm hiểu thêm phần ngôn ngữ hình thể ở các
chương tiếp theo, nhưng bây giờ hãy nghĩ về hai nhân vật dưới
đây và chú ý đến những biểu hiện cảm xúc của họ - Theo bạn
thì họ đang cảm thấy thế nào?

Cảm xúc trong lòng bạn và những biều lộ trên gương mặt, cử
chỉ bên ngoài có liên hệ với nhau. Khi bạn đang trong tâm
trạng vui vẻ, những biều hiện của niềm vui (như nụ cười, gò
má nhô cao, lúm đồng tiền nổi rõ, ánh mắt sáng lên, đuôi mắt
nhăn,…) sẽ hiền hiện ngay trên khuôn mặt bạn. Đôi khi, tư thế
của bạn ngăn cản bạn cảm nhận một số cảm xúc nhất định. Ví
dụ, hãy đứng cúi đầu nhìn xuống đất và cố mỉm cười thử xem.
Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi và buồn chán, thực hiện vài động
tác thề dục là cách tốt nhất đề đưa bạn thoát khỏi trạng thái
này. Tôi thường tham dự lớp thề dục vào mỗi tối thứ hai. Giữa
tiết trời đông rét buốt, ngồi bên cạnh lò sưởi ấm áp và một

chương trình truyền hình thú vị, thật dễ dàng đề thuyết phục
bản thân rằng “Tôi cám thấy không đuợc khỏe lâm và thật sự
lò không nên đi tập thể dục vào lúc này…”. Tuy nhiên, tôi
thường xuyên tự nhắc nhở mình phải chăm chỉ đến lớp học; và
tôi luôn cảm thấy phấn chấn, khỏe khoắn hẳn ra sau những bài
tập thề dục.
Ý tưởng 7
Mỗi người thường hành xử theo “thế giới quan” của rieng
mình
Đây quả là một trong những ý tưởng quan trọng nhất mọi thời
đại - mỗi người đều có một “bản đồ thế giới” hay thế giới quan
của riêng mình; nói cách khác, mỗi chúng ta là một cá thề độc
đáo! Bên cạnh những khác biệt về thề chất, tất cả chúng ta đều
có một “bản đồ tư duy” riêng.

Nhưng chúng ta có thường nhớ đến điều đặc biệt này không?
Có lần tôi đâm ra bực bội vì mọi người không thề theo kịp
mạch suy nghĩ của tôi, Brian, sếp cũ của tôi, đã nói “Ai cũng
có lý cá, chỉ có điều là cách nghĩ của họ khác với cách nghĩ
của cậu mà thôi”.
Giả như tôi và bạn đang cùng đi dạo trong vườn, nhưng cách
cảm nhận của hai người chúng ta lại hoàn toàn khác nhau: bạn
mải mê ngắm nhìn những bông hoa và lắng nghe tiếng chim
ríu rít, còn trong đầu tôi thì chỉ độc một ý nghĩ rằng đám cỏ
dại mọc “vô tổ chức” này cần phải được cắt dọn.

Lại thêm một trường hợp khác nữa, không biết là bạn đã bao
giờ rơi vào tình huống này giống như tôi chưa? Cùng người
bạn đồng nghiệp của mình tham dự một cuộc họp, rồi ngồi
thảo luận sau cuộc họp với người ấy, bạn tự hỏi “Có đúng là
cậu ta đã dự họp cùng mình không?” bởi vì quan điềm của
người đồng nghiệp về những gì đã xảy ra thật khác so với
quan điềm của bạn.
Thật chẳng lấy làm ngạc nhiên nếu đôi lúc mọi người không
hiều được nhau! Vào những lúc như thế, hãy nhận biết rằng
đây là một sự khởi đầu hoàn hảo. Chúng ta sẽ tìm hiều thêm
về các giai đoạn của quy trình này ở những chương tiếp theo.

Ý tưởng 8
“Bản đồ thế giới” của mỗi cá nhân không phải là thế giới thực

Đây là ý tưởng tiếp nối từ ý tưởng trước, vì khi giao tiếp với ai
đó, bạn sẽ tiếp xúc với thế giới quan của họ chứ không phải
với thế giới “thực”. Trên thực tế, chẳng phải những gì bạn xem

như thế giới “thực” chỉ là sự nhận thức chủ quan của bản thân,
dựa trên “bản đồ” của riêng bạn hay sao?
Bố tôi sống trong một viện dưỡng lão gần nhà. Mỗi lần đến
thăm ông, tôi phải rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn trước khi
bước vào bên trong, đó là dấu hiệu cho thấy tôi đang bước vào
một thế giới khác - một “thế giới song song” nếu bạn muốn
gọi như thế. Đối với những người sống ở đây, thời gian chẳng
có ý nghĩa là bao, bất kề ngày nào trong tuần hay thậm chí
tuần nào trong năm. Thỉnh thoảng các cụ bày ra chơi lô tô
cùng với nhau. Có cụ không thề nghe những con số được đọc
lên, hoặc không thề nhìn thấy rõ các số ghi trên tờ lô tô của
mình. Thậm chí một số cụ còn không dò kịp số nên họ thường
phải hô to các con số một lần nữa. Đối với người ngoài, cảnh
này trông có vẻ rất lộn xộn, nhưng rõ ràng là những người
sống ở đây cảm thấy thích thú với điều đó. Quả là kỳ lạ!
Nhưng nếu muốn tham gia cùng họ, bạn phải cất sang một bên
thế giới quan hoặc “bản đồ” của riêng bạn và bắt đầu sống
trong thế giới của họ.

Có thề đây là một ví dụ hơi cực đoan nhưng bạn hãy ngẫm
nghĩ thử xem, chẳng phải đây là cách chúng ta đang hành xử
đó sao?
Ai biết được điều gì đang diễn ra trong tâm trí của tôi, của bạn
hay của bất kỳ người nào đó? Vậy mà đôi lúc chúng ta cũng cố
gắng đọc suy nghĩ của người khác đấy! Và nếu ta tin chắc rằng
mình đang đúng thì… à mà thôi, chúng ta sẽ bàn về điều này ở
chương 9.
Ý tưởng 9

Bạn không thể KHÔNG giao tiếp

Dù bạn đang làm gì hoặc không làm gì, nếu ai đó “rơi” vào
tầm nhận biết của bạn (thông thường là họ có thề nghe thấy
hoặc nhìn thấy bạn), bạn sẽ giao tiếp với họ ngay cả khi bạn
không có ý định làm thế! Thậm chí hành động “không làm gì”
cũng là một cách giao tiếp!

Suy nghĩ một đường nhưng lại thề hiện một nẻo là việc rất khó
thực hiện, trừ khi bạn là diễn viên tài ba!
Ý tưởng 10
Hiệu quả của giao tiếp được đo lường bằng phản hồi từ người
nghe

■ “Tôi đã truyền đạt răt tốt, chỉ có điều là họ không hiểu tôi
thôi.”
■ “Cậu có bị lãng tai không?”
■ “Nếu tôi đã nói điều đó một lân, nghĩa là tôi đã nói điều đó
một trăm lân rồi.”
Bạn đã từng nghe hay nói điều gì tương tự như thế chưa?
Ý tưởng “Hiệu quá của giao tiếp được đo lường bòng phán hồi
từ người nghe” sẽ đặt trách nhiệm truyền đạt lên vai “người
gửi” thông điệp chứ không phải là “người nhận” thông điệp
đó.

LƯU Ý! - Nếu bạn không hiều ý ai đó, việc viện dẫn ý tưởng
này (như một câu khẩu hiệu) đề chỉ trích họ sẽ chẳng giúp ích

gì cho bạn, thậm chí có thề khiến cho tình hình càng tồi tệ hơn.
Bản thân bạn hãy suy nghĩ về cách diễn đạt sao cho hiệu quả,
chứ đừng vội vàng trách cứ người nghe!

Chương 3 Bạn là người như
thế nào?
Phần mở đầu

Mỗi người chúng ta là một cá thề duy nhất, độc đáo. Những
khác biệt về thề chất thì đã quá rõ rồi, còn những khác biệt về
tinh thần thì sao?
Chúng ta khác nhau như thế nào?
Điều gì ở tính cách của ta làm ta trở nên khác biệt?
Bán đồ tính cách (personality map) - khái niệm được Reg
Connolly sử dụng - sẽ giúp ta hiều hơn về tính cách của mình
và của người khác. Một cách hiệu quả đề suy nghĩ về điều này
là hãy tưởng tượng ra hình ảnh một củ hành có nhiều lớp.
Trong một chừng mực nào đó, chúng ta giống như củ hành này
- càng muốn biết về ai đó, bạn càng phải đi xuyên qua các “lớp
vỏ bọc” của họ. Ví dụ, khi gặp ai đó lần đầu tiên, theo văn hóa
Ăng-lê, có lẽ họ sẽ nói về thời tiết hoặc chuyến du lịch gần
đây của họ, không lý nào lại đi ngay vào vấn đề chính trị, tôn
giáo hay tâm linh.
Vì sao điều này lại có ích?
Bởi vì bạn sẽ biết được điều gì có ý nghĩa quan trọng đối với
họ qua từng “lớp vỏ”. Những câu nói như: “Tôi phái bươn chái

kiếm sống ở bên ngoài”, “Tôi không ủng hộ việc hút thuốc vì
nó có hại cho sức khỏe”, “Tôi chỉ muốn có một khoảng thời
gian thoải mái” hay “Gia đình là tất cả đối với tôi”… phần nào
đó thể hiện tính cách của con người, nó sẽ ảnh hưởng đến cách
ta tiếp cận và giao tiếp với họ, dù là trong công việc hay trong
quan hệ xã giao.
“Củ hành (hay bản đồ) tính cách”
“Củ hành” đặc biệt này có sáu lớp. Hai lớp ngoài cùng là
những gì bạn có thể quan sát được thông qua vẻ ngoài của con
người, gồm cả những điều họ nói và làm. Còn bốn lớp bên
trong phải được tìm hiểu theo thời gian, chủ yếu bằng cách suy
nghiệm.
Một hình ảnh so sánh tương tự là hai lớp ngoài cùng giống
như phần nổi nhìn thấy được của tảng băng và bốn lớp còn lại
là phần chìm không thể nhìn thấy, ẩn bên dưới mặt nước.
Ngoài ra, ba lớp đầu tiên còn được xem là thuộc về “cái đầu”
(phần lý trí), có tính chất chung; trong khi ba lớp còn lại ở bên
trong thì thuộc về “trái tim” (phần nội tâm), là bản sắc riêng
của mỗi người.

Môi trường là yếu tố bên ngoài, có liên quan đến những chi
tiết thực tế về bối cảnh của bạn: bạn đang ở đâu, với ai, và
những thời điểm nào quan trọng đối với bạn. Ví dụ, tôi cho
rằng ngồi trong vườn là thích nhất; một số người làm việc hiệu
quả vào buổi tối, số khác lại thích làm việc vào buổi sáng; có
người thích làm việc ngoài trời; có người thì thích vào trung
tâm thành phố đề vui chơi cùng với bạn bè; v.v.

Hành vi là những gì bạn thật sự nói và làm. Hãy lưu ý đến sự
khác biệt giữa “I surf (“Tôi lướt sóng”) - chỉ hành động lướt
sóng, môn thề thao lướt sóng - và “I am a surfer” (“Tôi là
người lướt sóng”, còn có nghĩa “Tôi là người hành động ngẫu
hứng, không có chủ đích”). Các ví dụ khác có thề là: “Tôi chơi
tennis”, “Tôi uống rượu”, “Tôi nấu ăn”, “Tôi chăm sóc mẹ”…
đó đều là những hành vi đơn thuần.

Náng lực là những điều hết sức cụ thề: đó là các kỹ năng, kiến
thức và năng khiếu. Năng lực cũng là những việc bạn làm tốt
và đam mê, ngay cả những điều bạn không thật sự tự hào. Ví
dụ, tôi có thề chơi gôn, tôi biết vẽ, tôi biết chơi dương cầm, tôi
biết lái xe và đã có bằng lái.

Niềm tin và các giá trị là những yếu tố nền tảng dẫn dắt cuộc
sống của bạn. Đây là những điều có ý nghĩa quan trọng đối với
bạn, hướng bạn đạt đến một tầng nấc sâu sắc, uyên thâm nào
đó. Niềm tin và các giá trị có thề là việc:
■ Đánh giá cao tầm quan trọng của gia đình và bạn bè
■ Lựa chọn lối sống giúp duy trì sức khỏe và hạnhb phúc
■ Vui chơi thỏa thích
■ Gắn bó với một tín ngưỡng nào đó
■ Tin tưởng rằng học tập và giáo dục là những điều có ý nghĩa
quan trọng
■ Tin rằng tiền bạc là tất cả
■ Tin rằng tiền bạc không phải là tất cả

Đặc điểm nhân dạng nghĩa là hiểu được bản chất thật sự của
bạn. Vậy mà nhiều người dù sắp đi trọn “hành trình” cuộc đời

vẫn chưa bao giờ thực sự đặt ra câu hỏi “Tôi là ai?”, trong khi
hiểu biết này có thể giúp bạn thoát khỏi bế tắc trước quyết
định theo đuổi một hướng đi mới. Ví dụ, nếu bạn phải lựa
chọn giữa hai công việc hoặc quyết định nên sống ở thành phố
hay vùng quê, hãy tự hỏi chính mình “Tôi có phái là kiểu
người…?”.

“Mục đích sống của tôi là gì?”, “Tôi tồn tại trên cuộc đời này
với sứ mệnh nào?” hay “Tâm nhìn về cuộc sống của tôi là gì?”
là câu hỏi lớn mà ít ai tự đặt ra cho chính mình. Đây là lớp vỏ
sâu nhất, có thề là điều bạn không bao giờ chia sẻ với người
khác.
Những gợi ý để hiểu được các “lớp vỏ” cua người khác

Hãy nhớ rằng bạn có thề nhìn và nghe thấy các hệ quả từ hành
vi của ai đó diễn ra trong một môi trường cụ thề. Bạn có thề
nhận ra nâng lực của họ qua việc giao tiếp thông thường
(chẳng hạn qua những câu hỏi như “Bạn đã học khiêu vũ như
thế nào?”…). Tuy nhiên phải khéo léo hơn và cần có thời gian

để hiểu rõ niềm tin, các giá trị của người ấy (“Kì sao bạn lại
thích khiêu vũ?”, “Vì sao khiêu vũ lại quan trọng đối với
bạn?”.). Còn về đặc điểm nhân dạng của một người… bạn
phải mất cả đời mới khám phá được.
Cách sử dụng những thông tin vé “lớp vỏ tính cách”
Câu chuyện sau sẽ giúp ta suy ngẫm thêm về cuộc sống hiện
đại và sự hữu ích của “bản đồ tính cách”:
Một luật sư tại Edinburgh đã nhờ một chuyên gia tư vấn cho
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình. Đây là một
doanh nghiệp nhỏ và chuyên gia tư vấn ấy biết rằng điều quan
trọng đối với một doanh nghiệp quy mô này là phải tìm hiểu
về chủ doanh nghiệp để biết anh ta mong muốn đạt được điều
gì. Cuộc trao đổi bắt đầu bằng việc thu thập các dữ liệu và lịch
sù hình thành doanh nghiệp: cha của anh ta từng là một luật sư
và mong muốn con trai mình sau này cũng nối nghiệp ông.
Người con đã thực hiện theo mong muốn của cha mình, đã trở
thành luật sư và tiếp quản công việc kinh doanh một cách hợp
lệ. Sau đó, chuyên gia tư vấn đưa ra câu hỏi mấu chốt: “Anh
có thích làm luật sư không?”. Một câu hỏi có vẻ như vô
thưởng vô phạt nhưng đã khiến cho vị luật sư này phải dừng
lại để suy nghĩ. Anh đáp “Thật sự là không. Tôi trở thành luật
su bởi vì đó là ước nguyện của cha tôi”. Cuộc trao đổi tiếp tục
diễn ra xoay quanh những điều anh muốn làm, và cuối cùng
anh mạnh dạn thổ lộ rằng anh muốn trở thành một nhiếp ảnh
gia. Khi nhận ra điều đó, anh đã từ bỏ ngành luật và chuyền
sang học nhiếp ảnh.

Vậy, điềm mấu chốt của câu chuyện về “bản đồ tính cách” này
là gì? Giống như vị luật sư kia, hầu hết chúng ta đều chỉ loanh
quanh với cuộc sống và công việc. Chúng ta chỉ nghĩ đến ba
“lớp vỏ” bên ngoài - môi trường, hành vi và nâng lực. Mọi
chuyện vẫn tiếp diễn như thế cho đến khi bước vào “phạm vi
tranh luận không thoải mái” (như khi chuyên gia tư vấn đặt ra
câu hỏi mấu chốt), chúng ta mới bắt đầu nghĩ về các “lớp vỏ”
bên trong và thật sự tự vấn bản thân vì sao chúng ta lại làm
những công...